Home - Actueel - Duurzame aarde - De kracht van Agro-ecologie

De kracht van Agro-ecologie

De wereld staat voor grote uitdagingen: klimaatverandering, (gender)ongelijkheid, armoede en honger. Agro-ecologie is één van de oplossingen die ActionAid voorstaat. In deze long read leggen we precies uit waarom.

ActionAid helpt boerinnen in Ghana zodat zij duurzame, klimaatbestendige landbouw kunnen beoefenen.
Kayon Koyam (52) is lid van een boerengroep en woont in Bolgatanga, een van de armste gebieden van Ghana. Het is voor veel boeren erg moeilijk genoeg voedsel te verbouwen tijdens de droge periodes. ActionAid traint de gemeenschappen in duurzame, klimaatbestendige landbouwtechnieken.

Industriële landbouw verergert de klimaatcrisis en honger

Honger is helaas de laatste jaren toegenomen. Volgens het recente rapport “De toestand van voedselzekerheid en voeding in 2019” worden momenteel 821 miljoen mensen door honger en ondervoeding getroffen. In 2015 waren dat nog 785 miljoen mensen.

Voedselzekerheid onder druk
Dit komt onder meer door de klimaatcrisis en de verdere groei van de grootschalige industriële landbouw. Dit laatste verwijst naar gemechaniseerde mega-akkers en plantages van enkelvoudige gewassen met een grootverbruik aan landbouwgif en kunstmest, alsook de intensieve veehouderij. Het is vooral gericht op het winstbelang van grote bedrijven en niet op gezonde voeding voor en voedselzekerheid van lokale gemeenschappen.

Klimaatcrisis verergert
Door productie van kunstmest, landbouwgif, mechanisatie, transport van gewassen is de geïndustrialiseerde landbouw sterk gekoppeld aan het verbruik van fossiele brandstoffen en uitstoot van carbondioxide. Met daarnaast ook veel methaanuitstoot door de vee-industrie is de landbouwsector verantwoordelijk voor maar liefst 25% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.

Landroof en verlies van biodiversiteit
In ontwikkelingslanden zorgt de industriële landbouw voor grootschalige ontbossing, resulteert het in water en landroof en ondermijnt het de kleinschalige duurzame voedselproductie voor lokale voedselmarkten. In het globale noorden resulteert het in milieuproblemen en eveneens een gebrek aan gezond vers voedsel.

Vrouwen hard geraakt
Mondiaal resulteert het in een sterke afname van het aantal dier- en plantensoorten met een verdere negatieve impact op het klimaat en ondervoeding. Bestaande ongelijkheden worden door de crises uitvergroot. Vrouwen worden daarom harder getroffen door klimaatverandering, het verdringen van de lokale voedsellandbouw en honger.

 
Agro-ecologie vs industriële landbouw in Mozambique (c) Kadir van Lohuizen/NOOR

Ter illustratie hierbij een contrasterend beeld uit een district in het zuiden van Mozambique. Links zie je vrouwgeleide duurzame agro-ecologie ten behoeve van lokale voedselsystemen. Rechts zie je een industriële suikerrietplantage met grootverbruik van schaars water, kunstmest en bestrijdingsmiddelen en vanwege gedeeltelijke mechanisatie levert het slechts wat zwaar en slecht betaalde seizoensarbeid voor mannen op.

Agro-ecologie: een duurzaam, feministisch alternatief

ActionAid promoot al jarenlang agro-ecologie als een alternatief voor de vernietigende industriële landbouw. Agro-ecologie is een belangrijke oplossing voor het tegengaan van de onevenredige macht van het grootbedrijf, ongelijkheid, honger en ondervoeding, maar ook voor het aanpassen aan en tegengaan van de klimaatcrisis. De kenmerken en voordelen van agro-ecologie zijn en staan in sterk contrast met het dominante, huidige landbouw- en voedselsysteem dat voor veel problemen zorgt.

Duurzaam en innovatief geheel
Agro-ecologie is meer dan natuurlijke duurzame landbouw alleen. Het staat voor een geheel van inclusieve, duurzame landbouw- en voedselsystemen gebaseerd op ecologische, economische, sociale en feministische principes. Hieronder vallen ook het beschermen en bevorderen van vrouwenrechten en het recht op voedsel en waarbij innovaties een belangrijke rol spelen.

Weerbaarheid tegen klimaatverandering
Agro-ecologie zorgt ook voor toenemende weerbaarheid tegen klimaatverandering en een afname van de uitstoot van broeikasgassen in combinatie met een toename van organisch materiaal in de bodems. Het promoot het zelfbeheer van land, water en bossen, zaden, gewassen en agro-biodiversiteit door lokale gemeenschappen.

 
Amie Diouf uit Senegal is een van de vrouwen die door ActionAid getraind is in Agro-ecologie om de impact van klimaatverandering op de Saloum eilanden waar ze woont te kunnen weerstaan. Met speciale waterverzamel technieken kan ze toch voedsel verbouwen.

Gezond voedsel voor lokale gemeenschappen
Agro-ecologie ontmoedigt dus het gebruik van dure schadelijke bestrijdingsmiddelen, kunstmest en gepatenteerde zaden en kent dus veel lagere kosten voor een diverse opbrengst van allerlei verse gezonde producten, in eigen beheer en zonder schulden. Door toepassing van agro-ecologie hebben gemeenschappen voortdurend toegang tot en controle over een diversiteit aan voedzaam en gezond voedsel. Dit betreft veelal verse producten aangepast aan de culturele behoeften van lokale gemeenschappen.

Vrouwenrechten beschermd
Binnen de agro-ecologie is de versterking van de positie van vrouwen cruciaal en vrouwen dienen centraal te staan in de oplossingen voor zichzelf, hun families en gemeenschappen.  Er wordt proactief gekeken hoe de werklast van vrouwen voor zowel onbetaalde zorgtaken als werk in de agro-ecologie kan worden verminderd. Ook wordende sociale en economische voordelen voor vrouwen en meisjes proactief nagestreefd. Agro-ecologie is daarom inherent feministisch.

Armoede neemt af
Agro-ecologie geeft prioriteit aan lokale voedselsystemen en lokale markten ook in de nabije steden. Dit houdt niet in dat er geen producten verbouwd mogen worden voor de export, maar die dan bij voorkeur lokaal verwerkt worden. Naast voedselsoevereiniteit kan dit extra inkomsten opleveren.

Dit leidt eveneens tot een toename van de diversiteit aan duurzame lokale bestaansbronnen onder eigen beheer en daarom armoedebestrijding. Agro-ecologie zorgt voor een afname van armoede en de realisatie van het recht op voedsel. Het brengt een brede sociale beweging tot stand van lokale voedselproducenten, boeren, vissers, voedselverwerkers en verkopers, en met name ook vrouwengroepen.

Agro-ecologie in de praktijk
Naast het integreren van een veelvoud aan seizoen gewassen en meerjarige gewassen, zoals fruitbomen, kan men bijvoorbeeld op basis van het oogsten van regenwater een vijver aanleggen voor viskwekerij, het bewateren van een grote moestuin en kan men bijvoorbeeld op kleine schaal eenden, kippen, en ander kleinvee integreren. Hierbij worden kringlopen van planten nutriënten en energie geoptimaliseerd en natuurlijke bestrijding van plagen en plantenziekten is essentieel in de agro-ecologie. Op deze manier zorgt Agro-ecologie voor meer duurzame en veerkrachtige ecosystemen, gezondere bodems en verbeterd beheer van bodem- en oppervlaktewater zonder blootstelling aan schadelijke bestrijdingsmiddelen.

@ActionAid

Hindernissen voor de transitie naar agro-ecologie en aanbevelingen

Er zijn meerdere hindernissen voor een geleidelijke overgang naar agro-ecologie. Deze kunnen ideologisch van aard zijn. Een andere belangrijke hindernis heeft betrekking op de huidige internationale en nationale ongelijke machtsverhoudingen waarbij de macht ligt bij elites en multinationale ondernemingen. Zij hebben de patentrechten en monopolies op zaaizaden en leggen de nadruk op internationale handel en export. Een andere hindernis is de discriminatie en het marginaliseren van vrouwen. Er is veel weerstand tegen onderzoek en ontwikkeling van agro-ecologie en de overheidsfinanciering ervan is zeer minimaal.

Het is belangrijk dat overheden, waaronder ook de Nederlandse overheid, meer doet om agro-ecologie te bevorderen. ActionAid werkt samen met lokale gemeenschappen om agro-ecologie te promoten en overheden te stimuleren agro-ecologie te ondersteunen.

7 concrete aanbevelingen aan overheden:

  1. Ondersteuning van een brede beweging van kleinschalige voedselproducenten ten behoeve van agro-ecologie.
  2. Prioriteit geven aan de VN-richtlijnen voor het uitbannen van alle vormen van discriminatie van vrouwen
  3. Het introduceren van overheidsbeleid dat oprecht agro-ecologie ondersteunt waaronder de richtlijnen voor het recht op voedsel.
  4. Introduceer agro-ecologie als een oplossing in de strijd tegen de klimaatcrisis, dus ook in nationale klimaatplannen.
  5. Prioriteit geven aan lokale voedselsystemen en lokale “territoriale” markten, met name aan boerinnen en andere betrokken vrouwengroepen.
  6. Toename van publieke financiering voor onderzoek & ontwikkeling en bredere ondersteuning van agro-ecologie.
  7. Het terugdraaien of opheffen van patentrechten op zaaizaad en het openbreken van monopolies, in combinatie met het versterken van lokale zaaizaadrechten en water- en landrechten van lokale gemeenschappen, vooral ook van vrouwen.