Veel van wat wij gebruiken wordt in het buitenland gemaakt. Van kleding gemaakt in Bangladesh tot aan de grondstoffen voor onze e-bikes en smartphones die komen uit Zuid-Afrika, via onze spullen zijn we met mensen wereldwijd verbonden. Bijna iedereen weet dat arbeiders in de internationale kledingindustrie worden uitgebuit. Zo hebben echter nog veel meer van onze producten een schaduwkant. Zelfs degenen die we hard nodig hebben voor onze energietransitie. En steeds weer zien we dat vrouwen daarbij aan het kortste eind trekken.
Vrouwen en jongeren zijn vaker onderbetaald, of erger. Kinderarbeid is zeker lang nog niet de wereld uit, en vrouwen vormen de meerderheid van de 50 miljoen mensen die vastzitten in moderne slavernij. Hier bovenop krijgen vrouwen en meisjes vaker te maken met (seksueel) geweld. Hiervoor hoeven ze niet eens voor het bedrijf te werken, alleen maar in de omgeving te wonen.
Als een multinational bijvoorbeeld een mijn opent bij een gemeenschap in Zuid-Afrika, dan maakt de mijn daarvoor gebruik van lokale waterbronnen die niet op zo’n grote vraag zijn gemaakt. Vrouwen worden gedwongen om water van verder weg te halen of kunnen alleen nog maar ’s nachts water krijgen, met alle risico’s van dien. Ook huren mijnbouwbedrijven vaak arbeiders in die niet uit de gemeenschap komen. Doordat zij geen lokale banden hebben en de mijn een belangrijke positie in de gemeenschap heeft, komen ze sneller weg met (seksueel) geweld.
Dit legt Monica uit in de video hieronder:
Als er al wetgeving is rondom eerlijke productie, dan is dit bijna nooit gemaakt in samenwerking met vrouwen en jonge mensen. Nee, het zijn juist de bedrijven die de grootste invloed hebben. Zij zorgen ervoor dat ze niet over milieuschade en de wensen van gemeenschappen hoeven na te denken en zo min mogelijk belasting hoeven te betalen. Dit heeft vele gevolgen. Door milieuvervuiling worden meer mensen ziek. Zorg voor zieken komt bijna altijd bij vrouwen te liggen. Ook zorgt mileuschade ervoor dat vrouwen (bijna) geen voedsel meer kunnen verbouwen voor zichzelf en hun gezin.
Bij oneerlijke productieketens trekken vrouwen keer op keer aan het kortste eind. Terwijl juist zij weten wat er speelt in hun gemeenschap. Juist zij zouden een stem moeten hebben, om ervoor te zorgen dat onze producten hier gemaakt worden zonder uitbuiting, geweld en vervuiling daar.
“Van 8 uur ’s ochtends tot 8 uur ’s avonds werk ik in een kledingfabriek,” vertelt Laky, die met haar gezin naar Dhaka is verhuisd om werk te vinden. “Doordat mijn man een handicap heeft, ben ik de enige persoon die werkt in mijn gezin. Dit moet ik dus ook doen als ik ziek ben. Ondertussen past mijn dochter van 12 op haar broertje van 5, ook al zou ik willen dat ze naar school kon gaan, omdat ik niemand anders heb om op hem te letten. Als ik denk over de toekomst, voel ik me vaak gestrest en angstig. Als er iets met me gebeurt, wie kan me dan helpen?”
Laky is lang niet de enige vrouw in deze situatie, maar gelukkig ook niet alleen. “De vrouwen van het Vrouwencafé zijn als zussen voor mij. Ze staan bij me en geven me vertrouwen. Ik kan alles aan ze kwijt. Ook geven de vrouwen van het café me advies, subsidies en andere nuttige zaken. Als je niet van je werk de pensioensbijdrage krijgt waar je recht op hebt, te maken krijgt met geweld of een ongeluk hebt, helpt het café je.”
Zij bepalen de regels en houden vooral rekening met hun eigen winst.
Dit leidt tot:
Dit moet stoppen! Bedrijven moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Dan krijgen arbeiders een eerlijk loon, betalen multinationals voldoende belasting in het land waar ze produceren, en krijgen vrouwen dezelfde rechten als mannen.
Helaas doen ze dit niet uit zichzelf. (Inter)nationale regels zijn nodig om ervoor te zorgen dat producten eerlijk gemaakt worden en grondstoffen netjes gewonnen, dat belasting wordt betaald en dat milieuvervuiling wordt tegengegaan. Hiervoor kunnen vrouwen in het mondiale Zuiden jouw steun goed gebruiken. Doe je mee?
In gemeenschappen in het mondiale Zuiden die de dupe zijn van oneerlijke productieketens geven we trainingen. We trainen vrouwen om op te komen voor hun rechten en te strijden voor lokale wetgeving die hun gemeenschap en hun land beschermt. We trainen vrouwen om audits te doen, zodat we kunnen bewijzen dat plantages of mijnbouwbedrijven enorme schade doen aan de omgeving. En we ondersteunen vrouwen zodat ze samen kunnen komen in Vrouwencafés of netwerken en nationale wetgeving kunnen beinvloeden. Zoals in Guatemala.
In Nederland, de EU en de VN werken we hard aan nationale en internationale wetten die bedrijven verplichten om verantwoordelijkheid te nemen voor hun productieketens. Hierbij werken we samen met bedrijven die dit al wel doen, zoals Tony’s Chocolonely of Zeeman. Samen zetten we stappen naar regelgeving voor Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.
Om bloot te leggen wat de bedrijven precies toelaten en waarom deze wetten zo hard nodig zijn, maken we rapporten. Die laten zien wat de verbanden zijn tussen multinationals en de schade die ze aanrichten. Zoals het effect dat onze energietransitie heeft op vrouwen in Zuid-Afrika. En waarom het echt anders moet.
“We willen dat palmoliebedrijven ophouden met het afpakken van ons land,” vertelt Elizabeth, lid van het vrouwennetwerk in Chisec, Alta Verapaz. “Palmoliebedrijven namen mijn vruchtbare land in, waardoor ik nu geen voedsel meer kan verbouwen voor mijn gezin en geen schone waterbronnen heb om te wassen of te koken, waardoor mijn kinderen ziek worden. We verdienen geen cent aan het land dat is afgenomen, we hebben honger, we hebben geen onderdak meer, we slapen in de blote lucht zelfs als het regent. Ik wil niet dat mijn kinderen deze problemen en meer meemaken.”
Daarom heeft Elizabeth zich bij een vrouwennetwerk aangesloten. “Door samen te komen, nemen we van elkaar de twijfel weg en kunnen we onze stem laten horen. Niemand begrijpt ons, dus we moeten zelf onze kracht vinden. Mannen zeiden vroeger dat we het recht niet hadden om mee te doen met beslissingen voor onze gemeenschappen. Nu hebben we dat recht wel.”