Record hoge temperaturen, overstromingen, langdurige droogtes… De klimaatcrisis is hier, nu. Wij voelen het steeds meer in Nederland, maar in het mondiale Zuiden voelen mensen al jaren de effecten, en nog veel harder. Vrouwen betalen daarbij de hoogste prijs.
Vrouwen zorgen het vaakste voor voedsel, water en hun gezin. Door klimaatverandering wordt dit steeds moeilijker. Bij droogte moeten vrouwen verder lopen voor water, waarbij ze meer risico lopen op (seksueel) geweld. Door mislukte oogsten is het moeilijker een maaltijd op tafel te zetten, laat staan als boerin geld te kunnen verdienen. Bij klimaatrampen hebben vrouwen 14 keer meer kans om te overlijden, volgens statistieken van de VN. Bijvoorbeeld omdat zij eerst voor anderen zorgen, of omdat ze minder toegang hebben tot informatie dan mannen. Op vele manieren versterkt de klimaatcrisis bestaande ongelijkheden tussen mannen en vrouwen.
“De regen komt onverwacht. Je rent naar huis, maar het water is ook daar binnen, nergens is het veilig. Ik heb een bankje waar ik net met mijn vijf kinderen op kan zitten, om zo zonder eten de nacht door te brengen.” Dit vertelt Zandi uit de Democratische Republiek Congo over de vreselijke stormen waar zij door klimaatverandering mee te maken heeft.
“Het regenseizoen verwoest vele gewassen, maar als we proberen te oogsten in het droge seizoen, drogen de gewassen te snel uit.” Trainingen van ActionAid leerden haar om de juiste gewassen op het juiste moment te verbouwen. “Met geld dat ik met het verbouwen van suiker en aardappelen verdien, kon ik een geit kopen, het schoolgeld voor mijn kinderen betalen en ze schoolspullen meegeven zodat ze eindelijk een goede start van het schooljaar hebben.”
Rijke landen en grote vervuilende bedrijven verdienen miljarden door de aarde te vervuilen, terwijl vrouwen in vooral ook de armste landen elke dag te maken hebben met de gevolgen. Dat is onrechtvaardig en moet stoppen. Het is tijd dat de grote vervuilers gaan betalen.
Herstelbetalingen zijn nodig om de landen op de frontlinie van de klimaatcrisis te beschermen. Daarnaast hebben rijke landen en bedrijven een verantwoordelijkheid om de schade die al is aangericht te herstellen en om over te stappen naar schone energie. Zo bouwen we samen aan een duurzame toekomst.
Zonder voldoende financiering en echte, rechtvaardige actie raken de klimaatdoelen van het Parijsakkoord, en daarmee een leefbare aarde, verder weg dan ooit. Deelnemers van onze Feminist Climate Academy in 2022 laten in een korte video duidelijk zien hoe belangrijk het is dat de vervuiler betaalt:
Al jaren is ActionAid aanwezig op de Internationale Klimaattop (de COP) om klimaatrechtvaardigheid op de agenda te zetten én te houden. Met ludieke acties zoals het overhandigen van een klimaatrekening, demonstraties zoals bovenaan de pagina in beeld en gesprekken met politici uit allerlei landen zetten we druk op de onderhandelingen. Hierbij zorgen we er ook elk jaar voor dat vrouwen uit de landen die het hardst geraakt worden met ons meegaan om hun stem te kunnen laten horen.
In 2022 zagen we een mooie overwinning: het aannemen van het klimaatschadefonds. Een teken van hoop voor de vrouwen en gemeenschappen in kwetsbare landen die hard geraakt worden door klimaatverandering. Een teken dat de hoge prijs die zij betalen eindelijk gezien wordt. De hoop dat de landen en gemeenschappen die het het hardst nodig hebben op financiële ondersteuning kunnen rekenen van de rest van de wereld, in de vorm van herstelbetalingen, niet leningen.
Druk blijft echter nodig om te zorgen dat het fonds adequaat gevuld wordt en dat gemeenschappen en vrouwen ook daadwerkelijk aanspraak kunnen maken op het geld voor het geleden verlies en de schade. De teleurstellende Klimaattop in 2024, waar geen vrouwen in het organisatiecomité zaten en er vele malen meer vertegenwoordigers van multinationals rondliepen dan mensen die de gevolgen van de klimaatcrisis voelen, laten zien dat de strijd nog lang niet is gestreden.
Bij ActionAid staan vrouwen centraal. Niet alleen omdat ze de gevolgen van de klimaatcrisis op hun schouders dragen. Ook omdat zij de sleutel zijn tot de oplossing. Dit laten rapporten steeds weer zien.
Vrouwen werken met de natuur, kennen het land en komen in actie voor hun gemeenschap.
Als vrouwenrechtenorganisatie ondersteunen we bijvoorbeeld boerinnen door hen duurzame landbouwtechnieken te leren, samen te brengen en een stem te geven, zodat ze hun rechten en problemen bij de overheid aan kunnen kaarten. Ook trainen we vrouwen om beter voorbereid te zijn op klimaatrampen, zodat zij een leiderschapsrol kunnen pakken waardoor iedereen grotere kans heeft om te overleven.
Dikshya is een 23-jarige student in Nepal die na een training van ActionAid de rampenparaatheid in haar gemeenschap leidt én als vice-president van de jongerenbeweging Yuwa Bakheri opkomt voor vrouwenrechten. “Vroeger liet ik bijna nooit mijn stem horen in mijn gemeenschap en hield ik me niet zo bezig met wat er speelde. Bij overstromingen bleef ik gewoon thuis. Sinds ik training heb gekregen, ga ik zodra het overstroomt de deur uit om te kijken hoe ik mensen kan helpen.
“Vooral voor nieuwe moeders is het heel moeilijk tijdens overstromingen. Ze moeten hoog klimmen om veilig te zitten en vinden moeilijk goed eten voor zichzelf. Geweld tegen vrouwen wordt ook erger tijdens rampen, doordat sommige mannen niet willen dat hun vrouw het huis verlaat, zelfs niet om veiligheid op te zoeken. Als sommige vrouwen naar buiten komen om met anderen te praten, worden ze door hun mannen geslagen gewoon waar iedereen bij staat.
“Dankzij mijn training heb ik mensen in mijn gemeenschap kunnen leren om alarm te slaan, hun eigen reddingsvesten te maken en eerste hulp te geven. Veel vrouwen vertellen me dat ze vóór de trainingen hun rechten niet kenden en dachten dat vrouwen hun mond moesten houden en thuis moesten blijven. Nu zijn deze vrouwen dapper geworden en vertellen ze ons dat ze voor hunzelf op willen komen.”
Wanneer we werken aan een klimaatrechtvaardige wereld krijgen we er veel voor terug. Meer geluk, meer welvaart, meer schone lucht en meer gelijkheid. Kunnen we op jouw steun rekenen om dit waar te maken?
Ons werk focust zich op de vrouwen en gemeenschappen in de landen waar de klimaatcrisis de grootste schade doet. Maar ook in Nederland zijn we actief. Zo duwen de overheid om een einde te maken aan fossiele subsidies en over te stappen van fossiele brandstoffen, bijvoorbeeld door burgerinitiatieven te steunen. Ook hebben we gesprekken met de Nederlandse ambtenaren die naar de Klimaattop gaan om duidelijk te maken wat het belang is van vrouwenrechten als het gaat om klimaat.
Onze bekendste manier om Nederland de groene kant op te duwen is echter onze Feminist Climate Academy. Elk jaar trainen we jongeren tussen de 18 en 30 jaar om op te komen voor het klimaat. We maken ze duidelijk wat gendergelijkheid met de klimaatcrisis te maken heeft, leren ze hoe ze beleid kunnen beinvloeden en campagne kunnen voeren, en ondersteunen ze om hun eigen actie uit te voeren.