Home - Ons werk - Thema’s - Eerlijke economie - Eerlijk zakendoen

"De winsten uit de grondstoffenhandel worden door rebellenlegers gebruikt om wapens mee te kopen."

- Maria van der Heide, beleidsadviseur ActionAid, over conflictmineralen uit DR Congo en de Centraal Afrikaanse Republiek
Mijnwerkers in Congo dragen 60 kilo kobalt op hun rug om te verhandelen. Foto: Fairphone

Eerlijk zakendoen

Bedrijven kunnen een positieve bijdrage leveren aan ontwikkelingslanden, bijvoorbeeld door het creëren van werkgelegenheid. Maar helaas zijn er ook veel gevallen bekend waar bedrijven met hun activiteiten mens en milieu schaden. Mensen worden genadeloos van hun land gegooid, gedumpte chemicaliën vervuilen water en grond en arbeiders worden uitgebuit. Vrouwen worden harder getroffen. Bijvoorbeeld omdat zij nog steeds verantwoordelijk worden gesteld voor het merendeel aan zorgtaken, zoals zorg voor kinderen en voedselproductie, die toenemen door deze schadelijke activiteiten. Door te opereren in minder ontwikkelde landen kunnen deze bedrijven bepaalde regels ontlopen. Door het sluiten van belastingdeals, dragen de bedrijfsactiviteiten niet bij aan de ontwikkeling van een land. Dit moet én kan anders.
  • 825

    miljoen mensen moeten rondkomen van minder dan 1,25 dollar per dag

  • 22 x

    zo groot als Nederland: het landoppervlak dat sinds het jaar 2000 door grote bedrijven werd overgenomen

  • $200

    miljard lopen ontwikkelingslanden jaarlijks mis door belastingvoordelen voor multinationals

Mensenrechten

In veel arme landen ontbreekt het aan sterke wet- en regelgeving om mensenrechten te beschermen en een positieve bijdrage van bedrijven te garanderen. De afgelopen jaren zijn er verschillende voorbeelden geweest waarbij ook het Nederlandse bedrijfsleven direct of via hun keten betrokken was bij mensenrechtenschendingen. Volgens internationale richtlijnen moeten bedrijven ervoor zorgen dat de producten die ze inkopen netjes worden geproduceerd, en dat de grondstoffen die ze gebruiken netjes worden gewonnen. Dat landrechten en vrouwenrechten gerespecteerd worden en gemeenschappen gehoord. Als ze dat niet nagaan, dan kunnen ze verantwoordelijk worden gehouden voor mensenrechtenschendingen. Dit wordt internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen genoemd, of simpeler, eerlijk zaken doen. Op dit moment zijn er vooral vrijwillige richtlijnen waar bedrijven zich aan moeten houden om eerlijk zaken te doen. Maar dit is nog onvoldoende om de wijdverbreide mensenrechtenschendingen, zoals landroof, uitbuiting en vervuiling, in productieketens tegen te gaan. Daarom zet ActionAid zich op nationaal en internationaal niveau in voor bindende regels voor bedrijven. Zoals nieuwe wetgeving in Nederland om mensenrechtenschendingen door bedrijven te voorkomen. Of het bindend verdrag ‘mensenrechten en bedrijfsleven‘ dat nu in de maak is bij de Verenigde Naties. Dit is een belangrijk speerpunt waar ActionAid zich samen met gemeenschappen in ontwikkelingslanden sterk voor maakt.

Op weg naar eerlijke belastingen

Veel multinationals maken gebruik van brievenbusconstructies of belastingvoordelen om zo min mogelijk belasting te betalen. ActionAid rekende uit dat ontwikkelingslanden 200 miljard dollar per jaar mislopen door de belastingvoordelen die grote bedrijven genieten. Geld dat deze landen juist zo hard nodig hebben voor publieke voorzieningen, zoals wegen, onderwijs en ziekenhuizen. Eerlijke belastingen is wat ons betreft een belangrijk onderdeel van verantwoord ondernemen en samen met Oxfam & Christian Aid heeft ActionAid dan ook het rapport Getting to Good uitgebracht, die de weg naar eerlijke belastingen voor bedrijven toelicht.

Duurzame alternatieven

Het goede nieuws is dat er steeds meer voorbeelden zijn van duurzame alternatieven, zoals ecologische klimaatresistente landbouw bedrijven, en sociale ondernemingen die wel rekening houden met mensenrechten in hun keten of minder grondstoffen gebruiken. Ook nemen veel lokale gemeenschappen niet langer genoegen met oneerlijke praktijken en komen ze zelf in actie richting bedrijven en overheid om het tij te keren. Naast het tegengaan van schendingen roepen wij samen op tot meer investeringen in lokale duurzame ondernemingen.

Zet je in voor eerlijker productieketens

Klik hier >>

Landonteigening in Haïti

Marie Marthe Rocksaint uit Haïti is boerin en moeder van twee kinderen. Ze was een van de 366 families die gedwongen hun land moest verlaten voor de bouw van het industriepark Caracol, en daarmee haar inkomstenbron kwijtraakte.

“Na 22 jaar moest ik zonder pardon mijn land verlaten. Eerst werd ons een nieuw stuk grond beloofd, toen een huis, en uiteindelijk kregen we alleen een heel klein geldbedrag ter compensatie.”

Samen met ActionAid dienden de boeren een klacht in bij de Amerikaanse ontwikkelingsbank om in ieder geval eerlijke compensatie te krijgen. Met de #landfor campagne voert ActionAid wereldwijd campagne tegen landroof.

Foto: Marilia Leti - ActionAid

Dit doet ActionAid

  • ActionAid doet onderzoek naar de impact van bedrijven op mens en milieu.

  • We geven voorlichting en rechtsbijstand aan lokale gemeenschappen.

  • We voeren wereldwijd campagne tegen landroof en belastingontwijking.

Om aan te tonen hoe mensen in ontwikkelingslanden worden geraakt door mijnbouwbedrijven, plantages en fabrieken doet ActionAid onderzoek. We verzamelen data, leggen misstanden vast en brengen rapporten uit over specifieke bedrijven die de regels omzeilen. Ook doen we onderzoek naar hoe het beter kan en wat gemeenschappen – in het bijzonder vrouwen – zelf graag willen. Wanneer lokale gemeenschappen worden getroffen door landroof, vervuiling of uitbuiting, komen we in actie. We geven voorlichting, rechtsbijstand en organiseren mensen in (actie)groepen om zelf voor hun rechten op te komen. Onze lokale partners doen zelf juridische voorstellen voor betere wetgeving en kaarten directe verbeteringen aan. Waar nodig schakelen we de media in of voeren we internationaal campagne om de publieke druk op te voeren en zowel het overheidsbeleid als het gedrag van bedrijven richting echte oplossingen en duurzame alternatieven te bewegen.

Meer weten over eerlijk zakendoen?

Kelly is beleidsmedewerker bij ActionAid Nederland en werkt op het thema eerlijk zakendoen. Door middel van lobby en campagnes zet zij zich in voor sterke regelgeving, om te zorgen dat bedrijven mensenrechten respecteren in productieketens wereldwijd. Vrouwenrechten staan hierbij centraal.

Neem contact op met Kelly

Beleid – en Campagnemedewerker

020-5206210

kelly.groen@actionaid.org