Home - Actueel - Duurzame aarde - Het leed dat palmolie heet

Het leed dat palmolie heet

Nederlandse bedrijven betrokken bij mensenrechtenschendingen

Gebruik jij wel eens palmolie? Het is bijna onmogelijk om het niet te gebruiken: shampoo, koekjes, dierenvoeding, make-up, pindakaas en biodiesel – palmolie komt overal in voor. Helaas gaat de productie van palmolie vaak gepaard met mensenrechtenschendingen en milieuschade. Zo ook in Guatemala, voor wie Nederland een belangrijke exportpartner is. Daarom publiceert ActionAid vandaag een rapport dat de misstanden bij palmolieproductie in Guatemala blootlegt – én aanbevelingen doet over hoe dit door middel van regelgeving kan worden aanpakt.

Maar liefst 43 procent van de palmolie uit Guatemala wordt verscheept naar Nederland, om in de Rotterdamse haven de weg te vinden naar bedrijven zoals Nestlé en Unilever. ActionAid-collega’s in Guatemala documenteren al jaren de misstanden rondom deze industrie, en de wijze waarop vrouwen extra hard worden getroffen.

Vervuiling & ziekten

Water halen, voedsel verbouwen en de zorg voor kinderen, zieken en ouderen – het zijn allemaal taken die de vrouwen in Guatemala voor hun rekening nemen. Door landroof en vervuiling nemen deze taken toe: vrouwen moeten bijvoorbeeld verder lopen voor schoon water, verliezen hun levensonderhoud en ziekten nemen toe. Tegelijk komen ze minder vaak in aanmerking voor de (geringe) vrijgekomen werkgelegenheid. En als ze in opstand komen, krijgen ze vaker te maken met (seksuele) intimidatie en geweld. Lees bijvoorbeeld dit verhaal van Lucía García Caal (47):

“Het water is te vies geworden om van te drinken of de was mee te doen”

Lucía García Caal (47, niet op de foto) woont in een palmoliegebied. Ze vertelt: “In mijn jeugd waren de bergen groen, de rivieren schoon en ziektes afwezig. Maar sinds de komst van de palmoliebedrijven tien jaar geleden, ziet alles er anders uit. Het water staat stil en het is te vies geworden om van te drinken of de was mee te doen. Het maakt ons ziek: we krijgen huiduitslag of diarree. Onze kinderen krijgen huidziektes, veroorzaakt door de larven. Ouderen sterven van het vele overgeven. Het water is ons leven en het maakt me boos en verdrietig dat er hier niets tegen wordt gedaan. Palmoliebedrijven zijn een lastercampagne tegen ons begonnen, maar we hebben niets misdaan. We verdedigen enkel ons land en onze families.”

Angelina Ba Ical woont in Guatemala. Haar drinkwater kreeg een gelige kleur toen de palmoliebedrijven in de omgeving hun plantages begonnen aan te leggen. Met haar dochtertje is ze op zoek naar schoon water. ©Fabio Erdos/ActionAid

Over deze specifieke gevolgen voor vrouwen is weinig bekend, omdat ze vaak niet worden gehoord in besluitvormings- of consultatieprocessen. Vrouwenrechtenschendingen komen daardoor vaak niet aan het licht.

Consumenten tasten in het duister

ActionAid vindt het onacceptabel dat onze potjes pindakaas en schoonheidsproducten zoveel leed en milieuschade elders veroorzaken. Maar omdat bedrijven nog onvoldoende transparant zijn over hun productieketens, is het voor consumenten onmogelijk om te bepalen welke producten daadwerkelijk eerlijk en duurzaam zijn.

Dit rapport toont aan dat bedrijven wel stappen zetten, maar nog te kort schieten bij het volledig naleven van de (vrijwillige) internationale richtlijnen. Zo wordt er geen rekening gehouden met de specifieke impact van palmolieproductie op vrouwen. Ook wordt er te veel geleund op informatie van tussenpartijen en zijn er geen afdoende klachten- en compensatiemechanismen.

Wetgeving: bescherm burgers tegen bedrijven

Voor de lokale bevolking in Guatemala verandert er weinig tot niets, wat betekent dat er meer moet gebeuren om hun rechten te waarborgen. De verantwoordelijkheid voor het beschermen van burgers tegen bedrijven moet in eerste instantie bij de Nederlandse overheid liggen.

ActionAid roept daarom op tot wetgeving die bedrijven verplicht om mensenrechten te respecteren, in een week waarin de Tweede Kamer zich buigt over nieuwe regelgeving voor bedrijven. Nederland heeft zich binnen internationale wetgeving gecommitteerd aan het beschermen van mensenrechten en het bevorderen van gendergelijkheid. Ons onderzoek (en vele anderen onderzoeken) toont aan dat de huidige maatregelen te kort schieten. Het is tijd dat de Nederlandse overheid bedrijven middels wetgeving verplicht om mensenrechten en het milieu te respecteren.