Klimaatrechtvaardigheid en veerkracht – interview
Dit interview is onderdeel van een series interviews over de impact van het Fair, Green & Global (FGG) programma waar ActionAid Nederland de afgelopen 15 jaar onderdeel van is geweest. Eind 2025 liep dit programma, dat mogelijk gemaakt werd door het Ministerie van Buitenlandse Zaken, af. Meer weten? Klik hier.
Bangladesh is één van de dichtstbevolkte landen ter wereld, en één van de zwaarst getroffen door de klimaatcrisis. Op een klein oppervlak wonen miljoenen mensen samen in een rivierendelta-gebied dat regelmatig te maken krijgt met overstromingen en cyclonen.
De vraag naar energie groeit snel, door bevolkingsgroei, verstedelijking en economische ontwikkeling. Om dat bij te benen, werden de afgelopen jaren tientallen kolencentrales gepland en gebouwd. Die centrales brengen vervuiling en grote risico’s mee voor wie eromheen woont: gemeenschappen verliezen land, boeren hun velden en vissers hun toegang tot het water. Voor veel gezinnen betekent dat het einde van hun bestaanszekerheid.
Verzet tegen zulke megaprojecten is riskant. Mensen die opkomen voor hun rechten, krijgen vaak te maken met intimidatie of bedreigingen. ActionAid-partner Initiative for Right View (IRV) helpt gemeenschappen zich te organiseren en werkt met hen aan duurzame alternatieven.
Marina Pervin: “Oplossingen die werken voor de gemeenschap, zonder schade aan te richten. Dát is klimaatrechtvaardigheid.”
Bangladesh kende ooit zes seizoenen. Nu zijn het er nog maar drie: lange, droge zomers en een korte, hevige regen- en wintertijd. “Door klimaatverandering valt de regen vaak maar in één maand,” zegt Marina Pervin. “En dan nog op het verkeerde moment: tijdens de oogst.” In het zuidwesten van het land ziet ze dagelijks hoe dat levens ontwricht. Samen met de gemeenschap strijdt ze met haar organisatie Initiative for Right View (IRV) voor klimaatrechtvaardigheid, en tegen de macht van kolenprojecten en het wegkijken van de overheid.
Marina woont in Khulna, zo’n 337 kilometer van hoofdstad Dhaka. In 2008 richtte ze daar samen met haar man IRV op. Marina maakt dagen van soms wel twaalf uur en reist van dorp naar dorp, om te luisteren naar de problemen waar mensen dagelijks mee te maken hebben.
De komst van de kolencentrale
In Bagherhat, dat grenst aan de Sundarbans – één van de grootste mangrovebossen ter wereld en opgenomen op de werelderfgoedlijst van UNESCO – bouwde de overheid in samenwerking met India een kolencentrale.
De gevolgen waren desastreus. Mensen verloren hun huizen en land. Omdat ze geen officiële papieren hadden, kregen de meesten geen compensatie. “Ze leefden er al generaties, maar omdat het staatsgrond (‘Kash land’) was, telde dat niet,” vertelt Marina. Boeren zagen hun velden verdwijnen, vissers hun toegang tot het water. Veel mannen trokken weg om seizoenarbeid te doen. De vrouwen bleven achter, zonder inkomen en zonder bescherming. “Hun tradities, hun waardigheid, hun sociale netwerk. Alles viel weg.”
Verlies veranderde in verzet
Na de komst van de kolencentrale zocht Marina met haar team contact met de getroffen dorpen in Bagherhat. Samen met leraren, maatschappelijk werkers en lokale leiders richtten ze landrechtengroepen op, waarbij vrouwen een belangrijke rol speelden.
De vrouwen leerden over milieuwetten, mensenrechten en manieren om voor hun belangen op te komen. Ze oefenden met spreken in het openbaar en wisselden ervaringen uit. “Zo groeiden deze groepen uit tot plekken van kennis, solidariteit en verzet,” zegt Marina.
Zon als motor voor verandering
Na hun trainingen startten de vrouwen een gemeenschappelijke onderneming. Ze kochten een broedmachine op zonne-energie, die ze samen beheren. De eieren die ze produceren verkopen ze op de markt. “Het geeft zelfstandigheid én vertrouwen,” zegt Marina. “Bovendien groeit met de extra inkomsten ook hun gevoel van eigenaarschap. Zo zie je dat hernieuwbare energie niet alleen klimaatbestendige oplossingen biedt, maar ook gendergelijkheid en lokaal ondernemerschap versterken.”
Wanneer vrouwen toegang krijgen tot duurzame middelen en mogelijkheden, ontstaat inclusieve groei, economische zelfstandigheid en sociale rechtvaardigheid. En dit model werkt.
Inmiddels vormen ook vrouwengroepen in andere regio’s van Bangladesh zulke ondernemingen. Ook irrigatiepompen draaien er nu op zonne-energie. “Zo laten we zien dat het wél anders kan,” zegt Marina trots. “Oplossingen die werken voor de gemeenschap, zonder schade aan te richten. Dát is klimaatrechtvaardigheid. En het gebeurt allemaal binnen het FGG-project.”
Kennis, netwerken en slagkracht
“FGG gaf ons als startende organisatie slagkracht,” zegt Marina. Ook persoonlijk bracht de samenwerking met ActionAid haar veel. “Ik kon trainingen volgen, deelnemen aan uitwisselingen en overleggen met andere organisaties. Daar heb ik enorm veel van geleerd.”
Het einde van het FGG-programma baart haar zorgen. “We verliezen niet alleen financiële steun, maar ook ervaring, netwerken en vertrouwen.” Ook de gemeenschap voelt dat. “Ze vragen al: wat nu? Wie blijft er met ons meedenken?”
Daarom zoekt IRV, samen met ActionAid Bangladesh, naar manieren om het werk voort te zetten. Ze schrijven voorstellen, zoeken nieuwe financiers en proberen het gemeenschapswerk onder te brengen in andere projecten in de regio. “We willen blijven doen wat nodig is. En vooral: we blijven waar we nodig zijn.”
Wat haar gaande houdt
Die toewijding is geen loze belofte. Marina weet hoe zwaar het werk kan zijn. “Ik zie van dichtbij hoe mensen lijden,” zegt ze. “Maar als ik bedenk dat ik het beter heb dan zij, dan weet ik: ik moet meer doen.”
Wat haar gaande houdt, is de band met de gemeenschappen. “Als ik naar de dorpen ga, zijn mensen blij om me te zien. Ze geven me fruit van hun bomen. Ze nodigen me uit om mee te eten.” Die kleine gebaren betekenen veel. “Ik voel me gerespecteerd. En als ik iets kan oplossen, hoe klein ook, en iemand lacht… dan weet ik weer precies waarvoor ik het doe.”